 |
|
|
|
NgÜ©i ViŒt Nam b¡t ÇÀu di dân qua Hoa Kÿ trong thÆp niên 70s, sau khi mÃt nܧc. Trong trang báo này chúng tôi chÌ có trình bày mt ít vŠ lÎch sº cûa nh»ng ngÜ©i tÎ nån. NgÜ©i ViŒt Nam chúng ta Çã ÇÃu tranh Ç‹ có ÇÜ®c mt tÜÖng lai tÓt ÇËp. Nh»ng ngÜ©i di dân ÇÀu tiên lä nh»ng ngÜ©i lính, nh»ng nhân viên làm viŒc cho chính phû cùng gia Çình cûa h†. Nh»ng ngÜ©i này h† Çã ra Çi sau khi miŠn nam ViŒt Nam rÖi vào tay cûa Cng Sän. Khoãng 130,000 ngÜ©i di dân Çã tái ÇÎnh cÜ trong Hoa Kÿ trong næm 1975. H† Çã ra Çi và Çã bÕ låi mt quÓc gia Çã bÎ tàn phá trong nh»ng cuc chiŠn tranh gi»a Pháp và Hoa Kÿ, vä chi‰n tranh gi»a hai miŠn Nam và B¡c. Giai Çoån ÇÀu tiên ngÜ©i ViŒt Çã tìm ÇÜ©ng ra Çi là vì lš do chính trÎ, vì s¿ trä thù cûa Cng Sän. LÎch sº cûa ngÜ©i ViŒt Nam di dân Çã ÇÜ®c chia ra làm ba giai Çoån. Giai Çoån ÇÀu Çã xäy ra vào næm 1975. Khi Çó ngÜ©i ViŒt Nam Çã tän cÜ b¢ng ÇÜ©ng máy bay và ÇÜ©ng bi‹n. Gai Çoån thÙ hai là khoãng cuÓi næm 1975 cho ljn thÆp niên 90s, ngÜ©i ViŒt Nam Çã tìm ÇÜ©ng trÓn thoát b¢ng cách Çi b ho¥c vÜ®t bi‹n. Nh»ng ngÜ©i này còn ÇÜ®c thÜ©ng g†i là "ngÜ©i vÜ®t biên". Giai Çoån thÙ ba Çã b¡t ÇÀu tØ thÆp niên 80s, h† Çã Çi theo chÜÖng trình ÇÎnh cÜ cûa chính phû Hoa Kÿ.
First Wave Second Wave Third Wave Vietnamese Immigration in Seattle Seattle's Little Saigon
Giai Çoån ÇÀu
cûa ngÜ©i tÎ nån, trong Çó có khoãng mÜ©i ljn mÜ©i læm ngàn ngÜ©i, b¢t ÇÀu
di dân ít nhÃt là mt tuÀn ljn mÜ©i ngày trܧc khi chính phû cûa miŠn nam ViŒt
Nam bÎ søp Ç°. Trong næm 1975 cho ljn 1980, ngÜ©i ViŒt Nam Çã lên ljn khoãng
chín mÜÖi phÀn træm 
so
v§i các nܧc Châu Á khác. Khi h† ljn tåm cÜ tåi các quÓc gia lân cÆn nhÜ HÒng
Kông, Thái Lan, Phi LuÆt Tân v.v... H† phäi di chuy‹n ljn tråi tÎ nån và tåm
cÜ ª Çó cho ljn khi có thân nhân ho¥c nh»ng hi tØ thiŒn bäo lãnh. Nh»ng ngÜ©i
nào không có thân nhân sÓng trong Hoa Kÿ, h† Çã phäi Çæng thông cáo lên trong
các báo cûa Hoa Kÿ Ç‹ nh»ng hi tØ thiŒn, nhà th© có th‹ bi‰t và bäo lãnh h†.
Cho dù là ngÜ©i ViŒt Nam tÎ nån Çã có quyŠn l¿a ch†n Ç‹ ÇÎnh cÜ trong quÓc
gia nào, nhÜng Ça sÓ là h† ch†n Hoa Kÿ, và ngÜ©i ViŒt Nam tÎ nån Çã ÇÎnh cÜ
trên toàn th‰ gi§i.
Giai ñoån ThÙ Hai
Giai ñoån ThÙ Hai Giai Çoån thÙ hai, tØ cuÓi thÆp niên 1970s cho ljn ba¡t ÇÀu thÆp niên 1980s Çã ÇÜ®c Çánh dÃu lá k› nguyên "ngÜ©i vÜ®t bi‹n", khi ngÜ©i ViŒt Nam Çã vÜ®t bi‹n b¢ng nh»ng con tàu Çánh cá nhÕ. Tåi vì phÀn Çông là h† Çã trÓn b¢ng chi‰c thuyŠn mà h† t¿ làm không r¡n ch¡c, cho nên h† Çã phäi g¥p nhiŠu bÃt tr¡c trong khi tìm ÇÜ©ng t¿ do. ña sÓ Çã bÎ häi t¥c tàn båo gi‰t ch‰t va` cܧp Çi tài sän, hãm hi‰p, và còn g¥p nh»ng cÖn giông bão, và thi‰u høt th¿c phÄm. Dân sÓ cûa "ngÜ©i vÜ®t bi‹n" Çã tæng lên rÃt cao. Häng træm ngàn ngÜ©i vÜ®t bi‹n Çã bÎ cuÓn theo trong giòng nܧc bi‹n. PhÀn Çông ngÜ©i ViŒt Nam Çã bÕ trÓn s¿ áp bÙc cûa chính trÎ, s¿ cäi cách l§n trong kinh t‰ và xã hi bªi nh»ng ngÜ©i cÀm quyŠn cûa Cng Sän ViŒt Nam. Nh»ng ngÜ©i may m¡n Çã ljn ÇÜ®c b© bi‹n Phi LuÆt Tân, ho¥c là HÒng Kông Çã phäi tåm cÜ trong tråi tÎ nån. Vì dân sÓ cûa ngÜ©i tÎ nån tæng rÃt nhanh, cho nên tråi tÎ nån Çã chÆt và h† Çã không nhÆn thêm ngÜ©i m§i ljn. H† Çã ÇÜ®c cho th¿c phÄm, nܧc uÓng và xæng dÀu, và sau Çó thì phäi trª låi bi‹n cä. Trong s¿ tuyŒt v†ng, có vài ngÜ©i Çã t¿ chìm tàu cûa h† Ç‹ ép buc ngÜ©i cÀm quyŠn ÇÎa phÜÖng nhÅn h†. Còn nh»ng ngÜ©i khác phäi ª låi trên thuyŠn vài tháng trܧc khi h† ÇÜ®c chÃp thuÆn r©i khÕi Çó. Còn nhiŠu ngÜ©i khác là nh»ng ngÜ©i bÎ håi cûa bi‹n cä và ch‰t trܧc khi Çi ljn tråi tÎ nån. Trong tråi tÎ nån, nh»ng ngÜ©i Çã ÇÜ®c trÓn thoát phäi x‰p hàng Ç‹ lÃy th¿c phÆm, nܧc và nh»ng tiŒn nghi khác. NhÜ th‰ Çó lä th¿c t‰ cûa tråi tÎ nån cûa Châu Á. Gia Çình phäi chen chúc trong phòng tiŒn nghi tÓi thi‹u, thÜ©ng là không hÖn 1 ho¥c 2 mét. NhiŠu tråi chÌ l§n hÖn phåm vi nhà tù mt ít. Hoàn cänh cuc sÓng Çã phù h®p hÖn trong tråi tÎ nån khi có s¿ giúp Ç« cûa hi bäo tr® quÓc t‰. Nh»ng ngÜ©i tÎ nån trong giai Çoån thÙ hai Çã nhÆn thÃy r¢ng là công viŒc khó ki‰m, trong khi Ça sÓ Çã bÎ ngÜ©i Çi trܧc lÃy ÇÜ®c. Mt ít hi ÇÒng cûa ngÜ©i ViŒt Çã ÇÜ®c hình thành Ç‹ giúp ngÜ©i tÎ nån m§i ljn. Mt vài ch® ViŒt Nam và ch‡ Ç‹ giäi trí cÛng Çã ÇÜ®c tåo ra. Trong giai Çoån này ngÜ©i ViŒt Nam Çã b¡t ÇÀu h†p låi và h† Çã Çem låi væn hóa cûa ViŒt Nam. PhÀn Çông là h† Çã ÇÜ®c chính phû bäo tr®.
Giai ñoån ThÙ Ba
Trong thÆp niên 1990s thi` giai Çoån thÙ ba Çã xãy ra. Lúc bÃy gi©, tØ khi hi Çoän ÇÜ®c thành lÆp Ç‹ giúp Ç« nh»ng ngÜ©i m§i qua thì h† Çã có ít khó khæn hÖn khi gia nhÆp cuc sÓng m§i. Trong khi nhiŠu hi Çoàn Çang ÇÜ®c phát triÍn, nhiŠu qui luÆt Çã ÇÜ®c ban ra trong cng ÇÒng cûa ngÜ©i Châu Á. HÀu h‰t là cng ÇÒng ViŒt Nam Çã có t° chÙc hÖn khi có nhiŠu ngÜ©i ViŒt di cÜ Ç‰n nÖi này. Tính ljn hôm nay thì chúng ta có hÖn 2.5 triŒu ngÜ©i ViŒt sinh sÓng trong Hoa Kÿ. Trong t°ng k‰t, cuc ra Çi cûa nhiŠu ngÜ©i ViŒt tÎ nån ljn nܧc MÏ Çã là quá trình khó khæn. BÃt chÃp là h† Çã ljn tØ giai Çoån nào, chuy‰n Çi ljn b‰n b© t¿ do Çã bÕ låi mt Ãn tÜ®ng trong h† mà không th‹ näo quên ÇÜ®c. ñÓi v§i vài ngÜ©i thì h† Çã may m¡n vì h† Çã ra Çi trܧc khi lŒnh bãi bÕ ÇÜ®c ban ra, ho¥c là lúc h† còn nhÕ tu°i. SÓ ngÜ©i còn låi, s¿ ra Çi cûa h† ÇÀy gian kh° vì hoàn cänh gia Çình, ho¥c lä h† Çã bÎ b¡t låi trong khi chåy trÓn và Çã bÎ giam cÀm låi. Dù là s¿ khác biŒt, chuy‰n Çi ÇÀy måo hi‹m Çã vÜ®t bi‹n Ç‹ Çi ljn vùng ÇÃt m§i là mt cuc hành trình ÇÀy gian nan ÇÓi v§i tÃt cä m†i ngÜ©i.
NgÜ©i ViŒt TÎ Nån Tåi Seattle Trong gi»a næm 1975, thÓng ÇÓc cûa tiÈu bang Wahington Çã nhÆn 500 ngÜ©i ViŒt Nam tÎ nån, và cuÓi næm 1975 thì con sÓ Çò Çã lên ljn 2000 ngÜ©i. Trong thÆp niên 1980s, dân sÓ cûa ngÜ©i ViŒt Nam Çã tæng lên ljn 30,000 ngÜ©i trong ti‹u bang Wahington. Cho ljn næm 1976, ngÜ©i ViŒt Nam Çã b¡t ÇÀu tÆp h†p Ç‹ k‰t thành hi Çoàn, tuy nhiên h† Çã phát triÍn rÃt chÆm. Theo hÒ sÖ cûa Çiå phÜÖng, bÓn hi Çòn ÇÀu tiên Çã có m¥t tåi Long View, Seattle, Tacoma, và Spoken. Ví dø nhÜ là Hi NgÜ©i ViŒt TÎ Nån Tåi Seattle, Hi Ái H»u NgÜ©i ViŒt tåi Long View. Trong næm 1983, các hi Çoàn Çã lên ljn 16 hi. Ngoài hi Thân H»u, còn có Hi CÙu Tr® ThÜÖng Nhân, và Hi ÇÒng ViŒt Nam. Trong nhÜng th©i gian ÇÀu, chÜÖng trình ÇÎnh cÜ chÜa có. NgÜ©i ViŒt Nam tÎ nån Çã g¥p nhiŠu khó khæn. Ví dø nhÜ là vì h† bi‰t rÃt ít ti‰ng Anh ng», và h† cÛng Çã không có kinh nghiŒm trong viŒc làm. Khó khæm l¡m h† m§i lÃy ÇÜ®c b¢ng lái xe. PhÀn Çông ngÜ©i ViŒt Çã phäi Çi Çóng ÇÒ hp ª ti‹u bang Alaska Ç‹ sinh sÓng. ñÃt M§i lä t© báo ViŒt Nam ÇÀu tiên Çã có m¥t tåi Seattle trong tháng 7 næm 1975. NgÜ©i biên tÆp cûa t© báo này là Ông VÛ ñÙc Vinh. Ông Ãy Çã vi‰t báo cho ljn næm 1981 thì Ông Çã ngÜng vi‰t báo và Ông NguyÍn Væn Giang Çã ti‰p tay. Cho ljn næm 1987 thì báo tåm ngÜng. Cng ÇÒng ViŒt Nam tåi Seattle Çã ÇÜ®c hình thành tØ næm 1975. S¿ phát tri‹n trong vÃn ÇŠ væn hóa, tôn giáo, và kinh t‰. NgÜ©i ViŒt tÎ nån tåi Seattle Çã không có khó khæn trong vÃn ÇŠ phát tri‹n tôn giáo. b¡t ÇÀu næm 1976, nhiŠu ngÜ©i Çã phäi mÜ®n chùa cûa ngÜ©i NhÆt B°n Ç‹ làm nghi lÍ. Ngôi chùa ÇÀu tiên có tåi Seattle tên lä Chùa ViŒt Nam, tåi phía B¡c cûa Seattle. Sau Çó h† Çã mua ÇÜ®c nhä l§n hÖn trên con ÇÜ©ng Martin Luther King Way và h† Çã d©i chùa vŠ Çó. Nhà th© ÇÀu tiên ÇÜ®c thành lÆp tØ næm 1975; nhà th© Çó tên là Nhä Th© ViŒt Nam n¢m trên ÇÜ©ng Pearl tåi Seattle. Khu phÓ quÓc t‰ Çã k‰t luÆn là mt trung tâm cûa ngÜ©i ViŒt tÎ nån tåi Seattle. HÒi Çó chÜa có nhiŠu cÖ hi cho h† ti‰n tri‹n vŠ m¥t thÜÖng måi trong trung tâm cûa khu phÓ Tàu, nÖi mà ngÜ©i Trung Hoa Çã phát tri‹n và làm chû quyŠn trong nhiŠu næm qua tåi thành phÓ Seattle này. ñÙng ÇÀu là ngÜ©i Trung Hoa và ngÜ©i NhÆt B°n. NhÜng ª Çó có ÇÃt trÓng Ç‹ dành xây d¿ng thêm công sª bên phía Çông. Ông NguyÍn Khanh nh§ låi là nh»ng thÜÖng måi ÇÀu tiên cûa ngÜ©i ViŒt Nam tåi Seattle lä cûa häng tåp phÄm Çã mª trên con ÇÜ©ng sÓ 2 Avenue, gÀn Kingdome. Sau Çó, Ông NguyÍn ñÙc mª ch® Sài Gòn trên ÇÜ©ng Jackson, phía Nam cûa ÇÜ©ng 12th. TÜÖng lai nh»ng ngÜ©i thuê cao Óc së gÒm có ngÜ©i ViŒt Nam, nh»ng ngÜ©i Châu Á khác, vä còn có nh»ng ngÜ©i tÎ nån m§i ljn tØ HÒng Kông ho¥c ñài Loan. Ông NguyÍn Khanh, mt lÀn nºa, nghï r¢ng ÇiŠu chû y‰u là theo s¿ nhÆn diŒn cûa ngÜ©i ViŒt Nam; ông Khanh NguyÍn Çã bÕ ra rÃt nhiŠu công sÙc Ç‹ có th‹ lÃy ÇÜ®c mt bäng tên ÇÜ©ng nhÕ có tên g†i là 'Hân hånh Çón m©i quí vΠljn Ti‹u Sài Gòn' (Welcome to Little Saigon). Ông ta còn kêu g†i nh»ng ngÜ©i trong cng ÇÒng Seattle Ç‹ Çóng góp mt ích sÙc Ç‹ có th‹ trÒng cây anh Çào d†c theo ÇÜ©ng Jackson, ÇÜ©ng Rainier và ÇÜ©ng Martin Luther King Way. Thi‰t lÆp mt viŒn bäo tàn, có tranh vë trên tÜ©ng ª ngoài tr©I Ç‹ tÜ®ng trÜng cho s¿ ra Çi cûa ngÜ©I ViŒt Nam tìm ljn t¿ do. Cng ÇÒng cûa ngÜ©I ViŒt Nam Çã phát tri‹n tØ næm 1975, và dân sÓ cûa ngÜ©I ViŒt cho ljn hôm nay vÅn còn gia tæng. Th‰ hŒ trÈ sau này Çã g¥t hái ÇÜ®c nhiŠu thành quä. Có nhiŠu ngÜ©I Çã ra trÜ©ng v§I b¢ng cÃp bác sï, ti‰n sï, vä kÏ sÜ v.v... Có rÃt nhiŠu gia Çình thành Çåt trong vÃn ÇŠ h†c vÃn cÛng nhÜ vŠ m¥t kinh t‰ trong hai mÜÖi læm næm qua trogn ti‹u bang Washington. Tính ljn hôm nay, dân sÓ cûa ngÜ©I ViŒt Nam Çã ÇÙng thÙ ba trong Hoa Kÿ.
Visit Seattle's Little Saigon!
M¥t Khác Cûa Seattle
Bây gi© quí vÎ có th‹ thæm quan Sài Gòn, ViŒt Nam mà không cÀn phäi r©i khÕi nܧc MÏ. N¢m trong khu phÓ quÓc t‰ tåi góc ÇÜ©ng 12 và ÇÜ©ng Jackson là mt mãnh ÇÃt nhÕ thân thi‰t ÇÜ®c mang tên là Ti‹u Sài Gòn. Quí vÎ có th‹ Çi b quan sát khu v¿c bao gÒm cºa hàng tåp phÄm và nhiŠu nhà hàng ViŒt Nam v§i s¿ phøc vø tÆn tình, ch® bán toàn ÇÒ bi‹n, quán phª, và vài tiŒm bánh mì, d†c theo là væn phòng cûa bác sï vä luÆt sÜ, tiŒm vàng, tiŒm cho mܧn phim và tiŒm bán thuÓc. Trung tâm cûa cng ÇÒng là ÇÜ©ng 12 và Jackson, nÖi có s¿ phát tri‹n tæng nhanh trong gi»a thÆp niên 1980s và trong th©i gian gÀn Çây Çã có thêm nhiŠu nhà hàng Çã ÇÜ®c mª ra. Cho dù là nhà hàng, ch® buá phøc vø hÜÖng vÎ cûa ngÜ©i ViŒt Nam, nhÜng h† cÛng có hÜÖng ngÜ©i Trung Hoa, Thái Lan, và CambÓt thÙc æn. Cä hai tên ViŒt Nam và Tàu ÇŠu ÇÜ®c nghe ngoäi ÇÜ©ng. Mt trong nh»ng s¿ thº thách l§n nhÃt vŠ m¥t du lÎch Seattle là quí vÎ phäi l¿a ch†n tiŒm æn nào vØa š. Dù hÜÖng vÎ cûa quí vÎ hܧng vŠ thÎch bò, thÎt heo, gà vÎt ho¥c cá, cho dù quí vÎ là ngÜ©i luôn æn chay; Ti‹u Sài Gòn có Çû loåi cho quí vÎ tha hÒ mà l¿a ch†n. Nh»ng món æn có th‹ nóng h°i và cÛng có th‹ vÙa miŒng thÆt hÅp dÅn. Cách nÃu nܧng cûa h† rÃt là khác nhau, quí vÎ hܪng thø th§i gian cûa quí vÎ và thº nh»ng gì có trong th¿c ÇÖn. Mua s¡m trong Ti‹u Sái Gòn là thêm mt kinh nghiŒm vui thú khác! TÃt cä nh»ng thÙ tÀm thÜ©ng nhÃt cho ljn nh»ng thÙ hÅp dÅn nhÃt ÇŠu có Çû: nh»ng qûa táo ÇÕ thÖm ngon, cà cÓt, tiêu §t và chuÓi chín, cÛng nhÜ cây chuÓi xanh. Còn thân cây mía thì cao hÖn thân ngÜ©i, hành tÜÖi, dØa nܧc, và hÖn hàng chøc loåi cäi khác nhau vä còn có nh»ng loåi cà khác nhau nºa. Trong nh»ng gian hàng ÇÜ®c sän xuÃt, nh»ng bao gåo và bt mì ÇÜ®c n¢m trên nh»ng quÀy hàng. Cä chøc loåi ÇÆu nành, thÎt tÜÖi cho ljn låp xܪng ÇŠu có Çû. N‰u quí vÎ có ngÜ©i thân quen, hãy dÅn h† ljn tham quan Ti‹u Sài Gòn! Cho h† cò th‹ thÃy ÇÜ®c mt m¥t khác cûa Seattle. G¤p g« nh»ng ngÜ©i mà Çã tåo ra nghŒ thuÆt væn hóa này! Hܪng thø nh»ng thÙ thÖm ngon hÅp dÅn và khéo léo cûa ngÜ©i ViŒt Nam! Ti‹u Sài Gòn cûa Seattle là mt nÖi mà quí vÎ nên thæm quan.
______________________________
Source: Seattle Times